Mercurial > emacs
annotate etc/TUTORIAL.nl @ 56724:2c932ff651d2
(skip_chars): Fix for unibyte case.
author | Kenichi Handa <handa@m17n.org> |
---|---|
date | Fri, 20 Aug 2004 08:46:50 +0000 |
parents | 816ffa1bfab5 |
children | 0d43dbf12c98 4c90ffeb71c5 |
rev | line source |
---|---|
25853 | 1 Copyright (c) 1985 Free Software Foundation, Inc; Zie de voorwaarden onderaan. |
2 Je leest nu de Emacs uitleg, zoals vertaald door Pieter Schoenmakers. | |
3 | |
4 De meeste Emacs commando's gebruiken de CONTROL toets (soms CTRL of CTL | |
5 genaamd) en/of de META toets (soms genaamd EDIT of ALT). In plaats van | |
6 steeds de volledige naam te noemen, gebruiken we de volgende afkortingen: | |
7 | |
8 C-<chr> betekent: houd de CONTROL toets ingedrukt en type de toets <chr> | |
9 Dus C-f wordt: houd de CONTROL toets ingedrukt en type f. | |
10 M-<chr> betekent: houd de META, EDIT of ALT toets ingedrukt en type de | |
11 toets <chr>. Als er geen toets META, EDIT of ALT is, kun je ook | |
12 eerst de ESC toets typen, gevolgd door <chr>. We refereren aan | |
13 de ESC toets als <ESC>. | |
14 | |
15 BELANGRIJK: om Emacs te verlaten, type C-x C-c (twee tekens). | |
16 De tekens ">>" tegen de linker kantlijn nodigen je uit om een | |
17 bepaald commando te proberen. Bijvoorbeeld: | |
35128
be409ac24874
Add `<<...>>' for help-with-tutorial.
Gerd Moellmann <gerd@gnu.org>
parents:
25853
diff
changeset
|
18 <<Blank lines inserted here by startup of help-with-tutorial>> |
25853 | 19 >> Type nu C-v (volgend scherm) om naar het volgende scherm te gaan. |
20 (Geef nu het commando door de control toets ingedrukt te houden | |
21 terwijl je de v typt.) | |
22 Vanaf nu moet je dit steeds herhalen als je klaar bent met het | |
23 lezen van een scherm. | |
24 | |
25 Merk op dat er een tweeregelige overlap is als je van een scherm naar | |
52365 | 26 het volgende scherm gaat; dit zorgt voor continuïteit bij het lezen van |
25853 | 27 de tekst. |
28 | |
29 Het eerste wat je moet weten is hoe je naar verschillende plaatsen in de | |
52365 | 30 tekst kunt bewegen. Je weet al hoe je een scherm vooruit moet gaan: met |
25853 | 31 C-v. Om een scherm terug te gaan, type M-v (houd de META toets ingedrukt |
32 en type v, of type <ESC>v als je geen META, EDIT of ALT toets hebt). | |
33 | |
34 >> Probeer nu een paar keer M-v, steeds gevolgd door C-v. | |
35 | |
36 | |
37 * SAMENVATTING | |
38 -------------- | |
39 | |
52365 | 40 De volgende commando's zijn handig om volledige schermen te bekijken: |
25853 | 41 |
42 C-v ga een scherm vooruit | |
43 M-v ga een scherm terug | |
44 C-l maak het scherm schoon en teken alle tekst | |
45 opnieuw, waarbij de regel waarop de cursor | |
46 staat op het midden van het scherm terecht | |
47 komt. (C-l is control-L, niet control-1.) | |
48 | |
49 >> Kijk waar de cursor is en onthoud de tekst in zijn omgeving. | |
50 Type C-l. | |
51 Zoek de cursor en merk op dat 'ie nog steeds bij dezelfde tekst staat. | |
52 | |
53 | |
54 * BASISCOMMANDO'S CURSORBEWEGINGEN | |
55 ---------------------------------- | |
56 | |
57 Het is handig om per scherm te bewegen, maar hoe beweeg je nu | |
58 naar een specifieke plaats op het scherm? | |
59 | |
52365 | 60 Er is een aantal manieren waarop je dit kunt doen. De basismanier is |
25853 | 61 m.b.v de commando's C-p, C-b, C-f en C-n. Elk van deze commando's |
52365 | 62 verplaatst de cursor precies een regel of teken in een bepaalde richting |
25853 | 63 op het scherm. Hier volgt een figuur met de vier commando's en de |
64 richting waarin ze de cursor bewegen: | |
65 | |
66 vorige regel, C-p | |
67 : | |
68 : | |
69 achteruit, C-b .... huidige cursorpositie .... vooruit, C-f | |
70 : | |
71 : | |
72 volgende regel, C-n | |
73 | |
74 >> Verplaats, m.b.v. C-n of C-p, de cursor naar de middelste regel van | |
75 de figuur. Type dan C-l om de hele figuur in het midden van het | |
76 centrum te plaatsen. | |
77 | |
52365 | 78 Met een beetje kennis van het Engels zijn deze commando's gemakkelijk te |
25853 | 79 onthouden: de P komt van previous (vorige), de N van next (volgende), de |
80 B van backward (achteruit) en de F van forward (vooruit). Dit zijn de | |
81 basiscommando's om de cursor te bewegen, dus je zult ze CONTINUE | |
82 gebruiken: Het is slim als je ze nu leert te gebruiken. | |
83 | |
84 >> Type een paar keer C-n om de cursor op deze regel te krijgen. | |
85 | |
86 >> Beweeg binnen de regel met C-f (herhaaldelijk) en terug omhoog met C-p | |
52365 | 87 Let op wat C-p doet als de cursor midden in een regel staat. |
25853 | 88 |
52365 | 89 Elke regel eindigt met een Newline teken (het Engelse `new line' betekent |
25853 | 90 `nieuwe regel'); dit teken scheidt elke regel van de volgende. De laatste |
91 regel in een bestand moet eigenlijk ook met een Newline eindigen (maar dat | |
92 is niet noodzakelijk voor Emacs ). | |
93 | |
52365 | 94 >> Type het commando C-b terwijl de cursor aan het begin van een regel |
95 staat. De cursor zal naar het eind van de vorige regel bewegen, | |
96 omdat je achteruit over het Newline teken gaat. | |
25853 | 97 |
98 Net als C-b kan ook C-f over Newline tekens heen bewegen. | |
99 | |
52365 | 100 >> Type nog een aantal keren het commando C-b, zodat je door krijgt waar de |
101 cursor is. | |
102 Type dan enkele keren C-f om de cursor terug naar het einde van de regel | |
103 te bewegen. | |
104 Een C-f commnado beweegt de cursor dan naar de volgende regel. | |
25853 | 105 |
106 Wanneer je de cursor voorbij het begin of het einde van het scherm beweegt | |
107 zal de tekst over het scherm heen schuiven. Dit heet `scrollen', of | |
52365 | 108 `schuiven' in goed Nederlands. Door te scrollen zorgt Emacs ervoor dat de |
109 cursor de gewenste beweging kan doen zonder dat de cursor van het scherm | |
110 af beweegt. | |
25853 | 111 |
112 >> Probeer de cursor voorbij de onderkant van het scherm te bewegen met | |
113 C-n en zie wat er gebeurt. | |
114 | |
52365 | 115 Als beweging op letterteken te langzaam gaat, kun je de cursor ook per |
116 woord bewegen. M-f (Meta-f) beweegt de cursor een woord vooruit en M-b | |
117 een woord achteruit. | |
25853 | 118 |
52365 | 119 >> Type enkele keren M-f en M-b. |
25853 | 120 |
52365 | 121 Als je midden in een woord staat beweegt M-f de cursor naar het eind van |
122 het woord. Als je op een witte ruimte tussen woorden staat beweegt M-f de | |
123 cursor naar het eind van het volgende woord. Het commando M-b beweegt | |
124 analoog, de andere kant op. | |
25853 | 125 |
52365 | 126 >> Type enkele keren M-f en M-b en daar tussendoor enkele keren C-f en C-b, |
127 zodat je ziet wat M-f en M-b doen vanaf bepaalde plaatsen in een | |
128 woord en tussen twee woorden. | |
25853 | 129 |
130 Merk op dat er een analogie zit tussen enerzijds C-f en C-b en | |
131 anderzijds M-f en M-b. Het is bij veel commando's zo dat Meta tekens | |
132 gebruikt worden om iets te doen in eenheden van de taal (woorden, | |
52365 | 133 zinnen, alinea's) terwijl Control tekens te maken hebben met dingen die |
134 los staan van wat je aan het editten bent (tekens, regels, etc). | |
25853 | 135 |
52365 | 136 Deze analogie gaat ook op voor regels en zinnen: C-a en C-e bewegen de |
137 cursor naar het begin of eind van een regel, terwijl met M-a, | |
138 respectievelijk M-e, de cursor naar het begin of eind van een zin gaat. | |
25853 | 139 |
52365 | 140 >> Type enkele keren C-a en dan enkele keren C-e. |
141 Type enkele keren M-a en dan enkele keren M-e. | |
25853 | 142 |
52365 | 143 Zie hoe herhaalde C-a commando's niets doen, terwijl herhaalde M-a |
144 commando's steeds een zin terug bewegen. Alhoewel ze niet volledig | |
145 overeenkomen is het gedrag van allebei niet onnatuurlijk. | |
25853 | 146 |
147 De plaats van de cursor in de tekst wordt `punt' genoemd (zonder | |
52365 | 148 lidwoord, `point' in het Engels). Anders gezegd: de cursor laat op het |
25853 | 149 scherm de plek zien waarop punt in de tekst staat. |
150 | |
151 Nu volgt een samenvatting van eenvoudige cursorbewegingsoperaties, | |
152 inclusief die commando's die per woord of zin bewegen: | |
153 | |
154 C-f ga een teken vooruit | |
155 C-b ga een teken achteruit | |
156 | |
157 M-f ga een woord vooruit | |
158 M-b ga een woord achteruit | |
159 | |
160 C-n ga naar de volgende regel | |
161 C-p ga naar de vorige regel | |
162 | |
163 C-a ga naar het begin van de regel | |
164 C-e ga naar het eind van de regel | |
165 | |
166 M-a ga terug naar het begin van de zin | |
167 M-e ga vooruit naar het eind van de zin | |
168 | |
169 >> Probeer al deze commando's een paar keer als oefening. | |
170 Deze commando's worden het frequentst gebruikt. | |
171 | |
172 Er zijn nog twee belangrijk cursorbewegingsoperaties: M-< | |
52365 | 173 (Meta kleiner-dan) beweegt de cursor naar het begin van het bestand, |
174 en M-> (Meta groter-dan) beweegt de cursor naar het eind. | |
25853 | 175 |
52365 | 176 Op de meeste toetsenborden zit de '<' boven de komma, zodat je de Shift |
177 toets (ook wel bekend als de hoofdlettertoets) moet gebruiken om het '<' | |
25853 | 178 teken in te typen. Op deze toetsenborden moet je ook de shift gebruiken |
179 om M-< in te typen: zonder shift zou je M-, (Meta komma) typen. | |
180 | |
181 >> Type nu M-< om naar het begin van dit bestand te gaan. | |
182 Gebruik daarna C-v om hier weer terug te komen. | |
183 | |
184 >> Type nu M-> om naar het eind van het bestand te springen. | |
185 Gebruik daarna M-v om hier weer terug te komen. | |
49600
23a1cea22d13
Trailing whitespace deleted.
Juanma Barranquero <lekktu@gmail.com>
parents:
44283
diff
changeset
|
186 |
52365 | 187 Als je toetsenbord pijltjestoetsen heeft kun je ook die gebruiken om de |
25853 | 188 cursor te verplaatsen. We raden je aan om C-b, C-f, C-n en C-p op zijn |
189 minst te leren, om drie redenen. Ten eerste werken ze op alle | |
190 toetsenborden, ook die zonder pijltjestoetsen. Ten tweede zul je merken | |
52365 | 191 dat, wanneer je eenmaal wat ervaring hebt opgedaan in het omgaan met |
192 Emacs, het gebruik van deze CTRL tekens sneller gaat dan het werken met | |
193 pijltjestoetsen (omdat je handen in de typehouding kunnen blijven). Ten | |
194 derde, als je eenmaal gewend bent aan deze commando's met CTRL tekens, | |
195 kun je makkelijk andere geavanceerde cursorbewegingscommando's leren. | |
25853 | 196 |
197 De meeste Emacs commando's accepteren een numeriek argument. Voor de | |
198 meeste commando's is dit argument het aantal keren dat het commando | |
52365 | 199 herhaald moet worden. Je geeft dit numerieke argument aan, dat vooraf |
200 gegaan wordt door het commando C-u, de cijfers van het getal te typen. | |
201 Als je toetsenbord een META (of EDIT of ALT) toets heeft, is er ook | |
202 een andere manier om het getal aan te geven: type de cijfers terwijl | |
203 je de META toets ingedrukt houdt. We raden je aan de C-u manier te | |
204 leren omdat die werkt op elk willekeurig toetsenbord. | |
25853 | 205 |
206 Bijvoorbeeld, C-u 8 C-f beweegt de cursor 8 plaatsen naar voren. | |
207 | |
52365 | 208 >> Probeer eens om met C-n of C-p en één numeriek argument de cursor |
209 met slechts een commando naar een regel in de buurt van deze zin te | |
210 bewegen. | |
25853 | 211 |
212 Voor de meeste commando's is het numerieke argument het aantal keren dat | |
213 het commando herhaald moet worden. Voor sommige commando's betekent het | |
214 echter iets anders, en C-v en M-v vallen hier ook onder. Met een numeriek | |
215 argument verschuiven deze commando's de tekst het aangegeven aantal regels | |
216 in plaats van (bijna) een heel scherm. Bijvoorbeeld, C-u 4 C-v verschuift | |
217 de tekst 4 regels. | |
218 | |
219 >> Probeer nu C-u 8 C-v. | |
220 | |
52365 | 221 Als het goed is is de tekst daarmee 8 regels opgeschoven. Als je weer |
222 terug omlaag wil scrollen kun je een argument aan M-v geven. | |
25853 | 223 |
224 Als je een windowing systeem gebruikt, zoals X Windows, dan zou je een | |
225 lange rechthoek moeten zien aan de linkerkant van het Emacs window. Deze | |
226 rechthoek heet een scrollbar (misschien is `verschuifbalk' een goede | |
52365 | 227 vertaling). Je kunt de tekst scrollen door met de muis in de scrollbar te |
25853 | 228 klikken. |
229 | |
230 >> Klik met de middelste muisknop bovenaan het donkere gebied in de | |
231 scrollbar. Dit zou de tekst moeten scrollen naar een positie die | |
232 afhankelijk is van hoe hoog of laag je klikt. | |
233 | |
234 >> Beweeg de muis heen en weer terwijl je de middelste muisknop ingedrukt | |
52365 | 235 houdt. Je zult zien dat de tekst met de muis mee heen en weer scrollt. |
25853 | 236 |
237 | |
238 * ALS EMACS HANGT | |
239 ----------------- | |
240 | |
52365 | 241 Als Emacs niet meer op commando's reageert kun je haar veilig onderbreken |
242 door C-g te typen. Je kunt C-g gebruiken om een commando te stoppen als | |
243 het te lang duurt om het uit te voeren. | |
25853 | 244 |
52365 | 245 Je kunt C-g ook gebruiken om een numeriek argument weg te gooien of |
25853 | 246 om het begin van een commando dat je niet wilt afmaken te vergeten. |
247 | |
248 >> Type nu C-u 100 om een numeriek argument te maken met de waarde 100, en | |
249 type dan C-g. Type vervolgens C-f. Als het goed is is de cursor maar | |
52365 | 250 één positie verplaatst, omdat je het argument weggegooid hebt met C-g. |
25853 | 251 |
52365 | 252 Als je per ongeluk een <ESC> typt kun je dat ongedaan maken met het |
253 commando C-g. | |
25853 | 254 |
255 | |
256 * ONMOGELIJKE COMMANDO'S | |
257 ------------------------ | |
258 | |
259 Sommige Emacs commando's zijn onmogelijk gemaakt zodat beginnende | |
260 gebruikers ze niet per ongeluk kunnen uitvoeren. | |
261 | |
52365 | 262 Als je één van de onmogelijke commando's intypt laat Emacs uitleg zien |
25853 | 263 over het commando dat je gegeven hebt en vraagt of je het werkelijk uit |
264 wilt voeren. | |
265 | |
266 Wanneer je het commando echt wilt uitvoeren, type dan Spatie (de | |
267 spatiebalk) als antwoord op de vraag. Normaliter wil je het commando niet | |
268 uitvoeren en beantwoord je de vraag met "n" (van `no' of `nee'). | |
269 | |
44283
d89134e06eca
Example of disabled command fixed.
Pavel Janík <Pavel@Janik.cz>
parents:
35128
diff
changeset
|
270 >> Type C-x C-l (een onmogelijk commando), |
25853 | 271 en type dan n als antwoord op de vraag. |
272 | |
273 | |
274 * VENSTERS | |
275 ---------- | |
276 | |
277 Emacs kan meerdere vensters laten zien, elk venster met zijn eigen tekst. | |
52365 | 278 We zullen later uitleggen hoe je met meerdere vensters om kunt gaan. Op |
25853 | 279 dit moment willen we slechts uitleggen hoe je van extra vensters af kunt |
52365 | 280 komen en terug kunt keren naar simpelweg editten met 1 venster. Het is |
25853 | 281 eenvoudig: |
282 | |
283 C-x 1 een enkel venster (i.e. gooi alle andere vensters weg) | |
284 | |
285 Het commando is Control-x gevolgd door het cijfer 1. C-x 1 vergroot het | |
286 venster waar de cursor in staat tot het hele scherm. Alle andere vensters | |
287 worden weggegooid. | |
288 | |
289 >> Zet de cursor op deze regel en type C-u 0 C-l. | |
290 >> Type nu Control-h k Control-f. | |
291 Zie hoe dit venster kleiner wordt, terwijl een nieuw venster verschijnt | |
292 om de documentatie van het Control-f commando te laten zien. | |
293 | |
294 >> Type nu C-x 1 en zie het documentatievenster verdwijnen. | |
295 | |
296 | |
297 * TOEVOEGEN EN WEGHALEN | |
298 ----------------------- | |
299 | |
300 Als je tekst toe wilt voegen type je die eenvoudigweg in. Tekens die je | |
52365 | 301 kunt zien, zoals A, 7, *, en dergelijke, worden door Emacs als tekst |
302 geïnterpreteerd en meteen aan de tekst. Type <Return> (de `volgende regel' | |
303 toets) om een Newline toe te voegen en dus een nieuwe regel te beginnen. | |
25853 | 304 |
54859
0b05bc300cb8
Update Delete/Delback translation.
Juri Linkov <juri@jurta.org>
parents:
52401
diff
changeset
|
305 Je kunt het laatste teken dat je intypte weghalen door <Delback> te typen. |
0b05bc300cb8
Update Delete/Delback translation.
Juri Linkov <juri@jurta.org>
parents:
52401
diff
changeset
|
306 <Delback> is een toets op het toetsenbord--dezelfde toets die je normaal |
0b05bc300cb8
Update Delete/Delback translation.
Juri Linkov <juri@jurta.org>
parents:
52401
diff
changeset
|
307 gesproken gebruikt, buiten Emacs, om het laatst ingetypte teken te wissen. |
0b05bc300cb8
Update Delete/Delback translation.
Juri Linkov <juri@jurta.org>
parents:
52401
diff
changeset
|
308 Het is meestal een grote toets, een paar rijen boven de <Return> toets, |
0b05bc300cb8
Update Delete/Delback translation.
Juri Linkov <juri@jurta.org>
parents:
52401
diff
changeset
|
309 waar "Delete", "Del" of "Backspace" op staat. |
25853 | 310 |
54859
0b05bc300cb8
Update Delete/Delback translation.
Juri Linkov <juri@jurta.org>
parents:
52401
diff
changeset
|
311 Als er op die grote toets "Backspace" staat, dan is dat degene die je |
0b05bc300cb8
Update Delete/Delback translation.
Juri Linkov <juri@jurta.org>
parents:
52401
diff
changeset
|
312 gebruikt voor <Delback>. Er kan op een andere plaats ook nog een andere |
0b05bc300cb8
Update Delete/Delback translation.
Juri Linkov <juri@jurta.org>
parents:
52401
diff
changeset
|
313 toets zijn waarop "Delete" staat, maar dat is niet <Delback>. |
0b05bc300cb8
Update Delete/Delback translation.
Juri Linkov <juri@jurta.org>
parents:
52401
diff
changeset
|
314 |
0b05bc300cb8
Update Delete/Delback translation.
Juri Linkov <juri@jurta.org>
parents:
52401
diff
changeset
|
315 In het algemeen haalt <Delback> het teken dat juist voor de cursorpositie |
25853 | 316 staat weg. |
317 | |
318 >> Probeer dit nu: type een paar letters en haal ze weer weg door een paar | |
54859
0b05bc300cb8
Update Delete/Delback translation.
Juri Linkov <juri@jurta.org>
parents:
52401
diff
changeset
|
319 keer op <Delback> te drukken. Maak je niet druk over het feit dat dit |
52365 | 320 bestand verandert; je zult niets veranderen aan de originele versie van |
321 deze uitleg. Je zit slechts je eigen kopie te wijzigen. | |
25853 | 322 |
52365 | 323 Als een regel tekst te lang wordt om de regel op het scherm te laten |
25853 | 324 zien dan gaat de regel verder op een volgende schermregel. Een backslash |
325 ("\") in de rechtermarge laat dan zien dat de regel op de volgende | |
326 schermregel verder gaat. | |
327 | |
328 >> Voeg nu tekst toe totdat je de rechter kantlijn raakt, en blijf | |
52365 | 329 toevoegen. Je zult zien dat er een vervolgregel verschijnt. |
25853 | 330 |
54859
0b05bc300cb8
Update Delete/Delback translation.
Juri Linkov <juri@jurta.org>
parents:
52401
diff
changeset
|
331 >> Type weer enkele keren <Delback> om zoveel tekens weg te halen tot |
52365 | 332 de regel weer op een schermregel past. De vervolgregel zal verdwijnen. |
25853 | 333 |
52365 | 334 Je kunt een Newline weggooien als elk ander teken. Als je een Newline |
25853 | 335 weggooit voeg je de twee regels waar de Newline tussen staat samen tot een |
336 enkele regel. Als de regel die het resultaat is van deze operatie niet op | |
52365 | 337 een schermregel past zal hij getoond worden met een vervolgregel. |
25853 | 338 |
54859
0b05bc300cb8
Update Delete/Delback translation.
Juri Linkov <juri@jurta.org>
parents:
52401
diff
changeset
|
339 >> Beweeg de cursor naar het begin van een regel en type <Delback>. Dit |
25853 | 340 voegt de huidige en vorige regel samen. |
341 | |
342 >> Type <Return> om de Newline die je net weggooide weer toe te voegen. | |
343 | |
344 Je herinnert je dat je bij de meeste Emacs commando's het aantal keren dat | |
52365 | 345 iets herhaald moet worden, op kunt geven. Dit geldt ook voor gewone tekens. |
25853 | 346 Als je een gewoon teken herhaalt wordt dat teken herhaaldelijk toegevoegd. |
347 | |
348 >> Probeer dat nu: type C-u 8 * om ******** toe te voegen. | |
349 | |
350 Je hebt nu de basismanier geleerd om iets in Emacs te typen en fouten te | |
52365 | 351 corrigeren. Je kunt tekst ook per woord of regel weggooien. Hier volgt |
25853 | 352 een samenvatting van de commando's om tekst te verwijderen: |
353 | |
54859
0b05bc300cb8
Update Delete/Delback translation.
Juri Linkov <juri@jurta.org>
parents:
52401
diff
changeset
|
354 <Delback> haal het teken weg dat voor de cursor staat |
52365 | 355 C-d haal het teken weg dat achter de cursor staat |
25853 | 356 |
54859
0b05bc300cb8
Update Delete/Delback translation.
Juri Linkov <juri@jurta.org>
parents:
52401
diff
changeset
|
357 M-<Delback> gooi het woord weg dat voor de cursor staat |
25853 | 358 M-d gooi het woord weg dat achter de cursor staat |
359 | |
360 C-k gooi alles weg van de cursor tot het eind van de regel | |
361 M-k gooi alles weg van de cursor tot het eind van de zin | |
362 | |
54859
0b05bc300cb8
Update Delete/Delback translation.
Juri Linkov <juri@jurta.org>
parents:
52401
diff
changeset
|
363 Merk op dat <Delback> en C-d met M-<Delback> en M-d de analogie die begon |
25853 | 364 met C-f en M-f verder trekken (waarbij we voor het gemak even vergeten dat |
54859
0b05bc300cb8
Update Delete/Delback translation.
Juri Linkov <juri@jurta.org>
parents:
52401
diff
changeset
|
365 <Delback> niet echt een control teken is). C-k en M-k lijken enigzins op |
25853 | 366 C-e en M-e in hun relatie tot regels en zinnen. |
367 | |
368 Als je meer dan een enkel teken tegelijk weghaalt bewaart Emacs de tekst | |
52365 | 369 die je weggooit zodat je hem weer terug kunt halen. Weggegooide tekst |
370 terughalen heet "yanken". Je kunt weggegooide tekst terugbrengen op de | |
371 plaats waar je hem hebt weggegooid of op een andere plaats in de tekst. | |
372 Je kunt ook meerdere keren yanken om er meedere kopieën van te maken. Het | |
25853 | 373 yank-commando is C-y. |
374 | |
375 Merk op dat er een verschil is tussen het weghalen en weggooien van iets: | |
52365 | 376 iets dat je hebt weggooid kun je terugbrengen, maar iets dat je hebt |
377 weggehaald niet. (In het Engels is het verschil tussen `killing' en | |
378 `deleting' duidelijker dan tussen de Nederlandse vertaling `weggooien' en | |
25853 | 379 `weghalen'.) In het algemeen geldt dat de commando's die meer tekst dan |
52365 | 380 een enkel teken, Newline of spatie verwijderen deze tekst bewaren zodat die |
25853 | 381 geyankt kan worden, terwijl dat niet geldt voor commando's die slechts een |
382 enkel teken weghalen. | |
383 | |
52365 | 384 >> Zet de cursor op het begin van een regel die niet leeg is. |
385 Type C-k om de tekst op die regel weg te gooien. | |
25853 | 386 >> Type C-k een tweede keer. Nu gooit dit commando het Newline teken |
52365 | 387 weg. |
25853 | 388 |
52365 | 389 Merk op hoe een enkel C-k commando de inhoud van een regel weggooit, een |
390 tweede C-k commando de regel zelf zodat alle volgende regels een regel | |
391 omhoog komen. Het numerieke argument is voor C-k bijzonder: het aangegeven | |
392 aantal regels zal worden weggegooid, inclusief de inhoud. Dit is meer dan | |
393 simpelweg herhaling: C-u 2 C-k gooit twee regels weg, terwijl tweemaal | |
394 C-k typen dat niet doet. | |
25853 | 395 |
396 Om de laatst weggegooide tekst terug te halen naar de plaats waar de | |
397 cursor nu op staat (te yanken), type C-y. | |
398 | |
399 >> Probeer het nu: type C-y om de tekst te yanken. | |
400 | |
401 Het is alsof je met C-y iets uit de prullenbak haalt wat je net had | |
402 weggegooid. Merk op dat verschillende C-k's achter elkaar alle regels | |
403 die weggegooid worden bij elkaar bewaart zodat een enkele C-y die regels | |
404 in een keer terugbrengt. | |
405 | |
406 >> Probeer het nu: type C-k een paar keer. | |
407 | |
408 Om de weggegooide tekst terug te halen: | |
409 | |
52365 | 410 >> Type C-y. Beweeg de cursor enkele regels naar beneden en type weer C-y. |
411 Je ziet nu hoe je tekst kunt kopiëren. | |
25853 | 412 |
52365 | 413 Wat nu te doen als je tekst terug wilt brengen, maar je hebt intussen al |
414 iets anders weggegooid? C-y zou datgene terugbrengen wat je het | |
25853 | 415 recentst hebt weggegooid. Gelukkig is de voorgaande tekst niet verloren |
416 gegaan. Je kunt die tekst terughalen met M-y. Nadat je C-y hebt getypt | |
417 om de recentst weggegooide tekst terug te halen, vervangt M-y die tekst | |
418 met de tekst die je daarvoor had weggegooid. Je kunt M-y herhalen om | |
52365 | 419 tekst terug te halen die je reeds langer geleden hebt weggegooid. Als |
420 je de tekst te pakken hebt die je zocht hoef je niets te doen om die | |
421 daar te houden. Je kunt gewoon verder werken en de teruggehaalde tekst | |
422 met rust laten. | |
25853 | 423 |
424 Als je M-y vaak genoeg typt kom je terug waar je begon, bij de recentst | |
425 weggegooide tekst. | |
426 | |
427 >> Gooi een regel weg, beweeg de cursor wat, en gooi nog een regel weg. | |
428 Type C-y om de tweede regel die je weggooide terug te halen. | |
429 Type nog een M-y en die regel wordt vervangen door de eerste regel | |
430 die je weggooide. | |
52365 | 431 Type nog enkele keren M-y en zie wat er langs komt. Herhaal dit tot de |
25853 | 432 tweede regel weer langs komt, en dan nog een paar keer. |
52365 | 433 Je kunt ook experimenteren met positieve en negatieve argumenten aan |
25853 | 434 M-y. |
435 | |
436 | |
437 * HERSTELLEN | |
438 ------------ | |
439 | |
52365 | 440 Als je de tekst veranderd hebt en als je daar toch niet tevreden mee bent, |
441 dan kun je de verandering ongedaan maken met het herstel commando, C-x u. | |
25853 | 442 |
443 Normaal gesproken herstelt C-x u de veranderingen die het gevolg zijn van | |
444 een enkel commando; door herhaaldelijk C-x u te typen, worden steeds | |
445 eerdere commando's hersteld. | |
446 | |
447 Er zijn echter twee uitzonderingen: commando's die de tekst niet wijzigen, | |
448 zoals cursorbewegingen, worden overgeslagen, en commando's die simpelweg | |
449 de ingetypte letter aan de tekst toevoegen worden meestal gegroepeerd | |
52365 | 450 in groepjes van maximaal 20 tekens, zodat je minder vaak het commando |
451 C-x u hoeft te typen om het toevoegen van tekst te herstellen. | |
25853 | 452 |
52365 | 453 >> Gooi deze regel weg met C-k; met C-x u zou hij weer moeten verschijnen. |
25853 | 454 |
455 C-_ is een alternatief voor C-x u. Het levert exact hetzelfde resultaat | |
52365 | 456 op, maar het is makkelijker om dat een paar keer achter elkaar te typen. |
457 Een nadeel van C-_ is dat op sommige toetsenborden het intypen ervan | |
458 niet triviaal is. Dat is ook de reden voor het alternatief, C-x u. Op | |
459 sommige terminals kun je C-_ typen door te doen alsof je C-/ typt. | |
25853 | 460 |
461 Een numeriek argument aan C-_ of C-x u duidt het aantal herhalingen aan. | |
462 | |
463 | |
464 * BESTANDEN | |
465 ----------- | |
466 | |
467 Om een tekst die je gemaakt of veranderd hebt op te slaan moet je de | |
52365 | 468 tekst in een bestand bewaren (`to save a file' in het Engels). Als je |
25853 | 469 dat niet doet ben je die veranderingen kwijt op het moment dat je uit |
52365 | 470 Emacs gaat. Je kunt een bestand veranderen door het bestand te `bezoeken'. |
471 (Ook wel `vinden'; `finding' of `visiting' in het Engels.) | |
25853 | 472 |
473 Het bezoeken van een bestand betekent dat je de inhoud van dat bestand | |
474 in Emacs ziet. Het lijkt er dan op alsof je het bestand aan het | |
475 veranderen bent. Echter, deze veranderingen zijn slechts tijdelijk | |
52365 | 476 zolang je het bestand niet bewaart. Op deze manier kun je nooit per |
25853 | 477 ongeluk een half gewijzigd bestand op het systeem achterlaten. Zelfs |
478 als je het bestand bewaart, zorgt Emacs ervoor dat het originele | |
479 bestand onder een gewijzigde naam nog steeds beschikbaar is, voor het | |
480 geval je later besluit dat de veranderingen toch niet zo'n goed plan | |
481 waren. | |
482 | |
483 In de buurt van de onderkant van het scherm zie je een regel die begint en | |
484 eindigt met streepjes, met aan het begin "--:-- TUTORIAL.nl" of iets | |
485 dergelijks. Dit deel van het scherm laat normaal de naam van het bestand | |
486 zien dat je op dat moment bezoekt. Op dit moment bezoek je een bestand | |
52365 | 487 dat "TUTORIAL.nl" heet; het is je eigen kopie van de Nederlandstalige |
488 Emacs uitleg (`tutorial' in het Engels). Als je in Emacs een bestand | |
25853 | 489 bezoekt dan staat de naam van het bestand altijd op deze plaats. |
490 | |
52365 | 491 De commando's om een bestand te bezoeken of te bewaren zijn anders dan de |
25853 | 492 commando's die je tot nu toe geleerd hebt; ze bestaan namelijk uit twee |
493 tekens. Beide commando's beginnen met het teken Control-x. Er zijn een | |
494 heleboel commando's die met Control-x beginnen. Veel van die commando's | |
495 hebben te maken met bestanden, buffers, en daaraan gerelateerde zaken. | |
496 Dergelijke commando's bestaan uit twee, drie of vier tekens. | |
497 | |
498 Nog iets bijzonders aan het commando om een bestand te bezoeken is dat | |
499 je aan moet geven welk bestand je wilt. Dit heet dat het commando "een | |
500 argument van de gebruiker vraagt"; in dit geval de naam van het bestand. | |
501 Nadat je het commando | |
502 | |
503 C-x C-f bezoek bestand (met de f van `find file') | |
504 | |
505 hebt getypt vraagt Emacs om de naam van het bestand. De naam die je | |
506 intypt verschijnt op de onderste regel van het scherm. Wanneer die regel | |
52365 | 507 voor dit soort invoer gebruikt wordt, heet ze de minibuffer. Je kunt de |
25853 | 508 gebruikelijke Emacs commando's gebruiken om de filename in te typen. |
509 | |
510 Tijdens het invoeren van de naam van het bestand (of willekeurig wat | |
52365 | 511 voor minibuffer invoer) kun je het commando afbreken met C-g. |
25853 | 512 |
52365 | 513 >> Type C-x C-f gevolgd door C-g. Dit commando breekt de minibuffer af en |
25853 | 514 ook het C-x C-f commando dat van de minibuffer gebruik maakte. |
515 Netto resultaat is dat je geen bestand bezoekt. | |
516 | |
517 Als je de naam van een bestand hebt ingevoerd, type dan <Return> om het | |
52365 | 518 af te sluiten. Hierna gaat het C-x C-f commando aan het werk en haalt |
519 het bestand op dat je aangegeven hebt. Als het C-x C-f commando daarmee | |
520 klaar is,verdwijnt de minibuffer. | |
25853 | 521 |
52365 | 522 Na korte tijd verschijnt de inhoud van het bestand op het scherm en kun |
25853 | 523 je de inhoud wijzigen. Als je de wijzigingen op wilt slaan, type dan het |
524 commando | |
525 | |
526 C-x C-s bewaar bestand (met de s van `save file') | |
527 | |
52365 | 528 Dit commando bewaart de tekst zoals Emacs die nu heeft in het bestand. |
529 De eerstekeer dat je dit doet bewaart Emacs het originele bestand onder een | |
530 andere naam zodat het nog niet verloren is. De nieuwe naam bestaat uit de | |
531 oude naam gevolgd door een "~". | |
25853 | 532 |
533 Als Emacs klaar is het bestand te bewaren laat ze de naam van het bestand | |
534 zien. Het is een goede gewoonte een bestand redelijk vaak te bewaren | |
535 zodat er niet teveel werk verloren gaat als het systeem hangt of crasht. | |
536 | |
52365 | 537 >> Type C-x C-s, om je kopie van deze uitleg te bewaren. Als het goed is |
25853 | 538 verschijnt "Wrote ...TUTORIAL" op de onderste schermregel. |
539 | |
540 OPMERKING: Op sommige systemen gebeurt er helemaal niets als je C-x C-s | |
541 typt, en daarna ook niets meer. Dit komt door een eigenschap van de | |
542 machine waarop je werkt die te maken heeft met `flow control'. Met C-s | |
543 stopt de `flow' en komt niets meer van wat je typt bij Emacs terecht. Om | |
544 deze situatie te herstellen, type C-q. Lees daarna de "Spontaneous Entry | |
545 to Incremental Search" sectie in het Emacs handboek over hoe om te gaan | |
546 met deze situatie. | |
547 | |
52365 | 548 Je kunt een bestaand bestand bezoeken, om het te bekijken of het te |
549 wijzigen. Je kunt ook een bestand bezoeken dat nog niet bestaat. Dit is | |
550 dé manier om met Emacs een nieuw bestand te maken: bezoek het bestand, dat | |
25853 | 551 initieel leeg zal zijn, en voeg tekst toe. Zodra je de tekst bewaart |
52365 | 552 wordt het bestand werkelijk gecreëerd, met de tekst als inhoud. Vanaf dat |
25853 | 553 moment ben je dus bezig met een bestaand bestand. |
554 | |
555 | |
556 * BUFFERS | |
557 --------- | |
558 | |
559 Als je een tweede bestand bezoekt met C-x C-f blijft het eerste bestand | |
52365 | 560 gewoon in Emacs. Je kunt naar dat bestand terug door het gewoon nog een |
561 keer te bezoeken met C-x C-f. Op deze manier kun je een behoorlijk aantal | |
25853 | 562 bestanden in Emacs krijgen. |
563 | |
52365 | 564 >> Creëer een bestand dat "foo" heet door te typen: C-f C-f foo |
565 <Return>. Voeg hieraan wat tekst toe en bewaar "foo" | |
25853 | 566 door C-x C-s te typen. Type hierna C-x C-f TUTORIAL <Return> om |
567 weer hier, in de uitleg, terug te komen. | |
568 | |
569 Emacs bewaart intern de tekst van elk bestand in een ding dat een "buffer" | |
570 genoemd wordt. Als je een bestand bezoekt wordt er een nieuwe buffer | |
571 gemaakt. Om een lijst van de huidige buffers te zien, type | |
572 | |
573 C-x C-b laat de bufferlijst zien | |
574 | |
575 >> Probeer C-x C-b nu. | |
576 | |
577 Zie dat elke buffer een naam heeft en mogelijk ook een bestandsnaam; dit | |
578 is de naam van het bestand waarmee de buffer overeenkomt. Sommige buffers | |
579 hebben niets met een bestand te maken. Bijvoorbeeld, de buffer die | |
580 "*Buffer List*" heet heeft geen bestand. Die buffer is de buffer die de | |
581 lijst bevat die door C-x C-b gemaakt wordt. ALLE tekst die je in een | |
582 Emacs venster ziet is altijd onderdeel van een of andere buffer. | |
583 | |
584 >> Type C-x 1 om de bufferlijst te verwijderen. | |
585 | |
586 Als je de tekst van het ene bestand verandert en dan een ander bestand | |
587 bezoekt dan wordt het eerste bestand niet bewaard. De wijzigingen blijven | |
52365 | 588 in Emacs, in de buffer die bij het bestand hoort. Het creëren of |
25853 | 589 modificeren van de buffer van het tweede bestand heeft geen effect op de |
590 eerste buffer. Dit is erg nuttig, maar betekent ook dat er een eenvoudige | |
591 manier nodig is om het eerste bestand te bewaren. Het zou erg vervelend | |
592 zijn om er eerst naar terug te moeten gaan met C-x C-f om het dan te | |
52365 | 593 kunnen bewaren met C-x C-s. Dus hebben we het commando: |
25853 | 594 |
52365 | 595 C-x s bewaar een paar buffers |
25853 | 596 |
597 C-x s vraagt voor elke buffer die veranderingen heeft die nog niet | |
598 opgeslagen zijn, of je de buffer wilt bewaren. | |
599 | |
52365 | 600 >> Voeg wat tekst toe en type C-x s. |
25853 | 601 Emacs vraagt nu of je de buffer die TUTORIAL.nl heet wilt bewaren. |
52365 | 602 Beantwoord deze vraag positief door een "y" in te typen (de y van |
603 "yes", Engels voor "ja"). | |
25853 | 604 |
605 | |
606 * UITGEBREIDE COMMANDO'S | |
607 ------------------------ | |
608 | |
609 Er zijn veel meer Emacs commando's dan er op de toetsen van het | |
610 toetsenbord passen, zelfs als we hun aantal kunnen vergroten door de | |
611 control of meta toets te gebruiken. Emacs lost dit probleem op met het X | |
612 commando (met de X van eXtensie of uitbreiding). Het X commando komt in | |
52365 | 613 twee smaken voor: |
25853 | 614 |
615 C-x teken eXtensie; wordt gevolgd door een teken | |
616 M-x genaamd commando eXtensie; wordt gevolgd door een naam. | |
617 | |
618 Deze commando's zijn in het algemeen nuttig, maar worden minder gebruikt | |
619 dan de commando's die tot nu toe uitgelegd zijn. Je hebt al twee van deze | |
620 commando's gezien: C-x C-f om een bestand te bezoeken, en C-x C-s om het | |
621 te bewaren. Een ander voorbeeld is het commando om Emacs te verlaten: dit | |
622 is C-x C-c. (Maak je geen zorgen over het verloren gaan van veranderingen | |
623 die niet bewaard zijn; C-x C-c vraagt of je veranderde buffers wilt | |
624 bewaren voordat Emacs daadwerkelijk eindigt.) | |
625 | |
626 C-z is het commando om Emacs *tijdelijk* te verlaten, zodat je daarna weer | |
52365 | 627 terug kunt keren in dezelfde Emacs sessie. |
25853 | 628 |
629 Op systemen die deze mogelijkheid bieden, zet C-z Emacs stil: je komt weer | |
52365 | 630 terug in de shell, maar Emacs is nog aanwezig. In de meeste shells kun je |
25853 | 631 Emacs weer activeren met het "fg" commando, of met "%emacs". |
632 | |
633 Op systemen die niet de mogelijkheid bieden om programma's stil te zetten | |
52365 | 634 creëert C-z een subshell onder Emacs om je zo in de gelegenheid te |
25853 | 635 stellen andere programma's uit te voeren en daarna weer in Emacs terug te |
636 keren; Emacs wordt dus niet werkelijk verlaten. In dit geval is het | |
637 shellcommando "exit" de normale manier om de subshell te verlaten en in | |
638 Emacs terug te keren. | |
639 | |
640 Het moment om C-x C-c te gebruiken is wanneer je uit gaat loggen. Het is | |
52365 | 641 ook het juiste commando om Emacs te beëindigen wanneer Emacs opgestart |
25853 | 642 was door een mail programma of iets dergelijks, aangezien die misschien |
643 niet met een stilgezette Emacs om kunnen gaan. Normaal gezien is het | |
644 echter beter Emacs stil te zetten met C-z dan om Emacs te verlaten, | |
645 behalve als je uit wilt loggen natuurlijk. | |
646 | |
647 Er bestaan vele C-x commando's. Hier is een lijst van degene die je nu al | |
648 kent: | |
649 | |
650 C-x C-f bezoek bestand | |
651 C-x C-s bewaar bestand | |
652 C-x C-b laat bufferlijst zien | |
653 C-x C-c verlaat Emacs | |
654 C-x u herstel | |
655 | |
52365 | 656 Commando's waaraan een uitgebreid commando wordt toegevoegd, worden nog |
657 minder vaak gebruikt, of worden alleen onder bepaalde omstandigheden gebruikt. | |
658 Een voorbeeld is het commando replace-string, dat in de hele tekst een string | |
659 vervangt door een andere string (`to replace' betekent `vervangen'). | |
660 Als je M-x typt echoot Emacs onderaan het scherm `M-x' en moet je de naam van | |
661 het commando intypen, in dit geval "replace-string". Als je gewoon | |
662 "repl s<TAB>" typt maakt Emacs de naam zelf af. Beëindig het commando | |
663 met <Return>. | |
25853 | 664 |
665 Het replace-string commando heeft twee argumenten nodig: de string die | |
666 vervangen moet worden en de string waarmee die vervangen moet worden. | |
667 Je sluit elk argument af met <Return>. | |
668 | |
669 >> Plaats de cursor op de lege regel twee regels onder deze. | |
670 Type dan M-x repl s<Return>gewijzigd<Return>veranderd<Return>. | |
671 | |
52365 | 672 Zie hoe deze regel daardoor gewijzigd is. Je hebt elke keer dat het woord |
673 "g-e-w-i-j-z-i-g-d" voor kwam, vervangen door "veranderd"; beginnend op | |
25853 | 674 de plek waar de cursor staat. |
675 | |
676 | |
677 * AUTOMATISCH BEWAREN | |
678 --------------------- | |
679 | |
680 Als je een bestand veranderd hebt maar het nog niet bewaard hebt, zouden | |
52365 | 681 de veranderingen verloren kunnen gaan als het systeem zou hangen of |
25853 | 682 herstarten. Om je hiertegen te beschermen bewaart Emacs om de zoveel tijd |
683 de veranderde tekst automatisch. De naam van het bestand waarin de tekst | |
684 automatisch bewaard wordt begint en eindigt met een #. Bijvoorbeeld, als | |
685 je het bestand "hello.c" aan het bewerken bent dan wordt de tekst | |
686 automatisch bewaard in een bestand dat "#hello.c#" heet. Zodra je het | |
687 bestand werkelijk bewaart, wordt het automatisch bewaarde bestand weer | |
688 weggegooid. | |
689 | |
52365 | 690 Als de computer crasht kun je de automatisch bewaarde tekst terugkrijgen |
691 door de file normaal te bezoeken (de originele file, niet de automatisch | |
25853 | 692 bewaarde), gevolgd door M-x recover file<Return>. Als Emacs vraagt om |
52365 | 693 bevestiging, antwoord dan:"yes<Return>", en de automatisch bewaarde |
25853 | 694 informatie wordt teruggehaald. |
695 | |
696 | |
697 * ECHO GEBIED | |
698 ------------- | |
699 | |
700 Als je een commando langzaam intypt echoot Emacs de tekens aan de | |
701 onderkant van het scherm, in een deel dat het "echo gebied" genoemd wordt. | |
52365 | 702 Dit gebied omvat de onderste regel van het scherm. |
25853 | 703 |
704 | |
705 * MODE-REGEL | |
706 ------------ | |
707 | |
708 De regel direct boven het echo gebied heet de "mode-regel". De mode-regel | |
52365 | 709 ziet er ongeveer zo uit: |
25853 | 710 |
711 --**-Emacs: TUTORIAL.nl (Fundamental)--68%------------------------ | |
712 | |
713 Deze regel geeft interessante informatie over Emacs en de tekst die | |
714 je aan het bewerken bent. | |
715 | |
716 Je weet al wat de bestandsnaam betekent: het is de naam van het bestand | |
717 dat je bezoekt. -NN%-- geeft je huidige positie in de tekst aan: NN | |
718 procent van de tekst bevindt zich boven het scherm. Als het bestand vanaf | |
719 het begin op het scherm staat, staat er --Top-- in plaats van --00%--. | |
720 Als het laatste stuk tekst op het scherm staat, zal er --Bot-- staan (van | |
52365 | 721 `bottom', `onderkant' in het Nederlands). Als de tekst zo klein is dat die |
25853 | 722 volledig op het scherm past staat --All-- in de mode-regel. |
723 | |
724 De sterretjes aan het begin betekenen dat je de tekst gemodificeerd hebt. | |
725 Direct na het bezoeken of bewaren staan er gewoon streepjes. | |
726 | |
727 In de mode-regel staat tussen haakjes in welke mode je aan het werken | |
728 bent. Tenzij een andere mode gewenst is, zit je in de "Fundamental" mode | |
52365 | 729 zoals nu (`fundamental' is `basis' in het Nederlands). Een dergelijke |
730 mode heet een hoofdmode (`major mode' in het Engels). | |
25853 | 731 |
52365 | 732 Emacs heeft verschillende hoofdmodes. Sommige daarvan zijn bedoeld voor |
25853 | 733 het bewerken van verschillende talen of soorten tekst, zoals bijvoorbeeld |
734 Lisp mode, Text mode, etc. Op elk moment is er altijd precies een mode | |
735 actief, en de naam daarvan staat in de mode-regel, op de plaats waar nu | |
736 "Fundamental" staat. | |
737 | |
52365 | 738 Het komt voor dat sommige commado's zich in verschillende modes anders |
739 gedragen. Zo bestaat er een commando om een commentaar in een programma te | |
740 typen, en aangezien elke programmeertaal een ander idee heeft over hoe | |
741 commentaar eruit moet zien, moet elke hoofdmode op een andere manier het | |
742 commentaar beginnen. Elke hoofdmode is de naam van een uitgebreid commando, | |
743 en met dat commando schakel je om naar die hoofdmode. Zo is bijvoorbeeld | |
25853 | 744 M-x fundamental-mode het commando om naar de basismode om te schakelen. |
745 | |
52365 | 746 Als je Nederlandse of Engelse tekst wil gaan bewerken, zoals bijvoorbeeld |
747 dit bestand, kun je beter "text mode" gebruiken, de mode om tekst in een | |
25853 | 748 gewone taal te bewerken: |
749 | |
750 >> Type M-x text-mode<Return>. | |
751 | |
752 Wees gerust; geen van de commando's die je geleerd hebt zorgen voor | |
52365 | 753 grondige veranderingen in Emacs. Een van de dingen die je kunt merken is |
754 bijvoorbeeld dat M-f en M-b nu apostrofs als onderdeel van een woord | |
25853 | 755 beschouwen. In de vorige, Fundamental, mode behandelen M-f en M-b de |
52365 | 756 apostrof als ruimte tussen twee woorden. |
25853 | 757 |
758 Het is gebruikelijk dat hoofdmodes dergelijke subtiele verschillen hebben. | |
759 De meeste commando's doen dus min of meer hetzelfde in elke hoofdmode. | |
760 | |
52365 | 761 Met het commando C-h m kun je de documentatie over de huidige hoofdmode |
25853 | 762 lezen. |
763 | |
764 >> Gebruik C-u C-v een paar keer om deze zin in de buurt van de bovenkant | |
765 van het scherm te krijgen. | |
766 >> Type C-h m om te zien hoe Text mode verschilt van Fundamental mode. | |
767 >> Type C-x 1 om de documentatie van het scherm te verwijderen. | |
768 | |
769 Hoofdmodes heten hoofdmodes omdat er ook bijmodes zijn. Bijmodes zijn | |
770 geen alternatieven voor hoofdmodes; het zijn slechts kleine modificaties | |
771 daarvan. Elke bijmode kan aan- of uitgezet worden, onafhankelijk van | |
52365 | 772 andere bijmodes en onafhankelijk van de hoofdmode. Je kunt dus nul, een, |
25853 | 773 of willekeurig veel minor modes gebruiken. |
774 | |
775 Een nuttige bijmode voor het bewerken van tekst in een natuurlijke taal, | |
52365 | 776 zoals Nederlands, is Auto Fill mode (`auto fill' betekent automatisch |
25853 | 777 uitvullen). Wanneer deze mode aanstaat breekt Emacs automatisch een regel |
778 tussen twee woorden af als de regel anders te lang zou worden. | |
779 | |
52365 | 780 Je kunt Auto Fill mode aanzetten met M-x auto-fill-mode<Return>. Als deze |
781 mode al aanstaat, kun je hem uitzetten met M-x auto-fill-mode<Return>. | |
25853 | 782 Als de mode uitstaat zet dit commando de mode aan; als ze aanstaat zet dit |
783 commando de mode uit. Het commando zet de mode steeds aan en uit zet (`to | |
52365 | 784 toggle' in het Engels). |
25853 | 785 |
786 >> Type nu M-x auto-fill-mode<Return>. Type nu vele malen asdf op een | |
52365 | 787 regel zodat je kunt zien dat de regel in tweeën gesplitst wordt. Er |
25853 | 788 moeten wel spaties tussen de woorden staan, omdat de Auto Fill mode |
52365 | 789 alleen op spaties de regel afbreekt. |
25853 | 790 |
52365 | 791 De rechter kantlijn staat meestal op 70 tekens, maar die kun je veranderen |
25853 | 792 met het C-x f commando. Dit commando accepteert een numeriek argument |
52365 | 793 om de gewenste kantlijn te verkrijgen. |
25853 | 794 |
795 >> Type C-x f met 20 als argument (C-u 20 C-x f). | |
796 Type wat tekst en zie dat Emacs de regels afbreekt bij 20 tekens. | |
52365 | 797 Zet de kantlijn nu terug op 70, dus met C-u 70 C-x f. |
25853 | 798 |
799 Als je de tekst midden in een regel verandert vult Auto Fill mode | |
800 de regel niet opnieuw. | |
52365 | 801 Om een alinea opnieuw te vullen, type M-q (Meta-q) terwijl de |
802 cursor in de alinea staat. | |
25853 | 803 |
52365 | 804 >> Plaats de cursor in de voorgaande alinea en type M-q. |
25853 | 805 |
806 | |
807 * ZOEKEN | |
808 -------- | |
809 | |
810 Emacs kan strings zoeken (een string is een rij tekens), zowel volgend op | |
811 de cursorpositie, als eraan voorafgaand. Het zoeken van een string | |
812 verplaatst de cursor naar de volgende plaats waar de gezochte string | |
813 voorkomt. | |
814 | |
815 Het zoekcommando van Emacs is anders dan de zoekcommando's van de meeste | |
816 tekstverwerkers; het zoekt incrementeel. Dit betekent dat het zoeken | |
817 gebeurt tijdens het intypen van de gezochte string. | |
818 | |
819 Het commando om vooruit zoeken te starten is C-s (met de `s' van `to | |
820 search', i.e. zoeken); C-r start het zoeken achteruit (met de `r' van | |
821 `reverse' of achteruit). WACHT nog even met ze te proberen. | |
822 | |
823 Als je C-s typt verschijnt de string "I-search" in het echo gebied. Dit | |
824 betekent dat Emacs bezig is met een `incremental search' (incrementele | |
52365 | 825 zoekopdracht) en wacht op het intypen van de zoekstring. <RET> beëindigt |
25853 | 826 het zoeken. |
827 | |
52365 | 828 >> Type nu C-s om het zoeken te starten. Type nu, LANGZAAM, één letter per |
829 keer, het woord `cursor', met een pauze na elke letter zodat je kunt | |
25853 | 830 zien wat er met de cursor gebeurt. Je hebt nu eenmaal naar het woord |
831 `cursor' gezocht. | |
52365 | 832 >> Type nogmaals C-s, om het volgende woord `cursor' te zoeken |
54959
816ffa1bfab5
Add coding latin-1 to Local Variables.
Juri Linkov <juri@jurta.org>
parents:
54859
diff
changeset
|
833 >> Type nu viermaal <Delback> en let op de cursorbewegingen. |
52365 | 834 >> Type <RET> om het zoeken te beëindigen. |
25853 | 835 |
836 Zag je wat er gebeurde? Tijdens incrementeel zoeken probeert Emacs naar | |
837 de eerste plek te gaan waar de string staat die je tot dan toe getypt | |
838 hebt. Om naar de volgende plek te gaan, type je C-s nog een keer. Als er | |
52365 | 839 geen volgende plek is gevonden piept Emacs en vertelt je dat de zoekopdracht |
840 is beëindigd. (`failing' in het Engels); met C-g kun je het zoeken afbreken. | |
25853 | 841 |
54859
0b05bc300cb8
Update Delete/Delback translation.
Juri Linkov <juri@jurta.org>
parents:
52401
diff
changeset
|
842 Als je tijdens incrementeel zoeken <Delback> typt, zul je zien dat het |
25853 | 843 laatste teken dat je in de zoekstring typte weggehaald wordt en dat het |
844 zoeken teruggaat naar de voorgaande plaats. Als je bijvoorbeeld begint | |
52365 | 845 met zoeken en je typt een "c" dan ga je naar de plaats waar de "c" het |
846 eerst voorkomt. Type je vervolgens een "u" dan gaat de cursor naar de | |
54859
0b05bc300cb8
Update Delete/Delback translation.
Juri Linkov <juri@jurta.org>
parents:
52401
diff
changeset
|
847 plaats waar de string "cu" het eerst voorkomt". Als je nu <Delback> typt, dan |
52365 | 848 wordt de "u" van de zoekstring afgehaald en gaat de cursor terug naar de |
849 plaats waar hij stond voordat je de "u" intypte, i.e. de plaats waar "c" het | |
850 eerst voorkomt. | |
25853 | 851 |
852 Als je tijdens een zoekoperatie een control- of meta-teken intypt dan | |
52365 | 853 wordt het zoeken beëindigd. Er zijn een paar uitzonderingen, namelijk |
25853 | 854 tekens die tijdens zoeken een speciale betekenis hebben, zoals C-s en C-r. |
855 | |
52365 | 856 Met C-s begin je te zoeken naar de plaats waar de zoekstring voor het eerst |
857 voorkomt NA de huidige cursorpositie. Als je iets wilt zoeken dat eerder in | |
858 de tekst moet voorkomen, gebruik dan C-r i.p.v. C-s. Alles wat we nu weten | |
859 over C-s geldt ook voor C-r, alleen de zoekrichting is omgedraaid. | |
25853 | 860 |
861 | |
862 * MEERDERE VENSTERS | |
863 ------------------- | |
864 | |
865 Een van Emacs' aardige eigenschappen is dat je meerdere vensters op het | |
52365 | 866 scherm kunt laten zien. |
25853 | 867 |
868 >> Zet de cursor op deze regel en type C-u 0 C-l. | |
869 | |
870 >> Type C-x 2 om het scherm in twee vensters op te splitsen. | |
871 Beide vensters laten deze uitleg zien; de cursor blijft in het | |
872 bovenste venster. | |
873 | |
874 >> Type C-M-v om de tekst in het onderste venster te verschuiven. | |
875 (Als je geen Meta toets hebt, type dan ESC C-v.) | |
876 | |
52365 | 877 >> Type C-x o (met de `o' van `other'; `ander' in het Nederlands) |
25853 | 878 om de cursor naar het andere venster te verplaatsen. |
879 | |
880 >> Verschuif de tekst in het onderste venster, m.b.v. C-v en M-v. | |
49600
23a1cea22d13
Trailing whitespace deleted.
Juanma Barranquero <lekktu@gmail.com>
parents:
44283
diff
changeset
|
881 Zorg ervoor dat je deze uitleg in het bovenste venster leest. |
25853 | 882 |
883 >> Type weer C-x o om de cursor weer in het bovenste venster | |
884 te zetten. De cursor staat weer precies op de plaats waar | |
885 hij stond toen je het venster verliet. | |
886 | |
52365 | 887 Je kunt C-x o blijven gebruiken om van venster naar venster te gaan. Elk |
25853 | 888 venster heeft zijn eigen cursorpositie; de cursor is altijd maar zichtbaar |
889 in een daarvan. Alle normale commando's hebben betrekking op het venster | |
52365 | 890 waarin de cursor staat. Dit venster is het `geselecteerde venster' |
891 (`selected window' in het Engels). | |
25853 | 892 |
893 Het C-M-v commando is erg nuttig wanneer je tekst aan het bewerken bent in | |
894 het ene venster, terwijl je het andere venster als referentie gebruikt. | |
52365 | 895 Je kunt de cursor dan altijd in het venster houden waarin je bezig bent, |
25853 | 896 terwijl je met C-M-v door de tekst in het andere venster loopt. |
897 | |
898 C-M-v is een voorbeeld van een CONTROL-META teken. Als je een echte META | |
52365 | 899 toets hebt kun je C-M-v intypen door zowel CTRL als META ingedrukt te |
25853 | 900 houden terwijl je v typt. Het maakt niet uit in welke volgorde je de CTRL |
52365 | 901 en META indrukt; het gaat erom welke toetsen ingedrukt zijn terwijl je typt. |
25853 | 902 |
52365 | 903 Als je geen echte META toets hebt kun je ESC gebruiken; de volgorde maakt |
25853 | 904 dan wel uit. Je moet dan ESC typen, gevolgd door CTRL-v; CTRL-ESC v zal |
905 niet werken. Dit komt doordat ESC zelf een teken is, terwijl CTRL en META | |
906 dat niet zijn. | |
907 | |
908 >> Type C-x 1 (in het bovenste venster) om het onderste venster te laten | |
909 verdwijnen. | |
910 | |
911 (Als je C-x 1 typt in het onderste venster laat je het bovenste | |
912 verdwijnen. C-x 1 betekent zoveel als `ik wil maar 1 venster, | |
913 en wel dat venster waar de cursor nu in staat.') | |
914 | |
915 Hier is nog een manier om twee venster te krijgen die elk een andere tekst | |
916 laten zien: | |
917 | |
918 >> Type C-x 4 C-f gevolgd door de naam van een van je bestanden, gevolgd | |
919 door <Return>. Het opgegeven bestand zal in het onderste venster | |
920 verschijnen, en de cursor zal in dat venster staan. | |
921 | |
922 >> Type C-x o om terug naar het bovenste venster te gaan, en C-x 1 om | |
923 het onderste venster te laten verdwijnen. | |
924 | |
925 | |
926 * RECURSIEVE BEWERKINGSNIVEAUS | |
927 ------------------------------ | |
928 | |
52365 | 929 Soms kom je in Emacs in een recursief bewerkingsniveau terecht (Engels: |
25853 | 930 `recursive editing level'). Dit is te zien in de moderegel aan de rechte |
52365 | 931 haken die om de haakjes van de naam van de hoofdmode staan. Dan staat er |
25853 | 932 bijvoorbeeld [(Fundamental)] in plaats van (Fundamental). |
933 | |
934 Type ESC ESC ESC Om uit een recursief bewerkingsniveau te komen. Dit is | |
52365 | 935 een generiek `ontsnappingscommando'. Je kunt het ook gebruiken om extra |
25853 | 936 vensters weg te gooien of om uit de minibuffer te komen. |
937 | |
938 >> Type M-x om in een minibuffer te komen, en type dan ESC ESC ESC | |
939 om er weer uit te komen. | |
940 | |
941 C-g is niet bruikbaar om uit een recursief bewerkingsniveau te komen. De | |
942 reden hiervoor is dat C-g gebruikt wordt om commando's af te breken BINNEN | |
943 het recursieve bewerkingsniveau. | |
944 | |
945 | |
946 * MEER INFORMATIE | |
947 ----------------- | |
948 | |
949 We hebben geprobeerd je met deze uitleg precies genoeg informatie te geven | |
950 om met Emacs te beginnen. De mogelijkheden van Emacs zijn zo legio dat | |
951 het onmogelijk is nu alles uit te leggen. Emacs heeft zoveel nuttige | |
952 mogelijkheden dat je er meer over zou kunnen willen leren. Emacs heeft | |
953 commando's om documentatie te laten zien over Emacs commando's. Deze | |
954 `helpcommando's' beginnen allemaal met C-h: `het Hulpteken'. | |
955 | |
956 Om hulp te krijgen, type C-h, gevolgd door een teken om aan te duiden | |
957 welke hulp je wilt. Als je het echt niet meer weet, type C-h ? en Emacs | |
958 vertelt welke hulp het allemaal te bieden heeft. Als je C-h hebt getypt | |
959 maar van gedachten veranderd bent, type je gewoon C-g om het af te breken. | |
960 | |
961 (Op sommige computers is de betekenis van C-h veranderd. Dat is een | |
962 slecht plan, zeker als die verandering op alle gebruikers invloed heeft, | |
963 en is dus een geldige reden om je beklag te doen bij de systeembeheerder | |
964 of helpdesk. Als C-h intussen niet een bericht onderaan het scherm laat | |
965 zien over mogelijke hulp, probeer dan de F1 toets (functietoets 1) of | |
966 gebruik M-x help RET.) | |
967 | |
968 De eenvoudigste hulp is C-h c. Type C-h, het teken `c' en een teken of | |
969 uitgebreid commando, en Emacs laat een zeer korte beschrijving van het | |
970 commando zien. | |
971 | |
972 >> Type C-h c Control-p. | |
973 De beschrijving die getoond wordt zou zoiets moeten zijn als | |
974 | |
975 C-p runs the command previous-line | |
976 | |
52365 | 977 (Nederlands: C-p voert het commando previous-line uit.) |
25853 | 978 |
979 Dit commando vertelt je `de naam van de functie'. Functies worden vooral | |
980 gebruikt om Emacs uit te breiden of aan de wensen van de gebruiker aan te | |
981 passen. Aangezien functienamen gekozen zijn om aan te geven wat de | |
982 functie doet, zijn ze ook geschikt als erg korte documentatie; genoeg om | |
983 je te herinneren aan wat de commando's die je al geleerd hebt betekenen. | |
984 | |
985 Uitgebreide commando's zoals C-x C-s en (als je geen META, EDIT or ALT | |
986 toets hebt) <ESC> v kunnen ook getypt worden na C-h c. | |
987 | |
988 Om meer informatie over een commando te krijgen, type C-h k in plaats van | |
989 C-h c. | |
990 | |
991 >> Type C-h k Control-p. | |
992 | |
993 Dit laat de documentatie van de functie zien, inclusief de naam van de | |
994 functies, in een apart venster. Als je klaar bent met lezen, type C-x 1 | |
995 om van dat venster af te komen. Je hoeft dat natuurlijk niet meteen te | |
52365 | 996 doen. Je kunt ook eerst wat anders doen voordat je C-x 1 typt. |
25853 | 997 |
998 Hier zijn nog wat nuttige mogelijkheden van C-h: | |
999 | |
1000 C-h f Beschrijf een functie. Je moet de naam van de functie | |
1001 intypen. | |
1002 | |
1003 >> Type C-h f previous-line<Return> | |
1004 Dit laat alle informatie zien die Emacs heeft over de functie die het | |
1005 C-p commando implementeert. | |
1006 | |
1007 C-h a Commando Apropos. Type een woord in en Emacs zal een | |
1008 lijst van alle commando's laten zien waarin dat woord | |
1009 voorkomt. Al deze commando's kunnen aangeroepen worden | |
1010 met M-x. Bij sommige commando's staat met welke tekens | |
1011 dit commando direct uitgevoerd kan worden. | |
1012 | |
1013 >> Type C-h a file<Return>. | |
1014 | |
1015 Dit laat in een ander venster alle M-x commando's zien met `file' in hun | |
52365 | 1016 naam. Je zult teken-commando's zien als C-x C-f naast de overeenkomende |
25853 | 1017 commandonaam zoals find-file. |
1018 | |
1019 >> Type C-M-v herhaaldelijk om de tekst in het hulpvenster te verschuiven. | |
1020 | |
1021 >> Type C-x 1 om het hulpvenster weg te gooien. | |
1022 | |
1023 | |
1024 * CONCLUSIE | |
1025 ----------- | |
1026 | |
1027 Denk eraan dat je met C-x C-c gebruikt om Emacs te verlaten. Om tijdelijk | |
1028 een shell te krijgen en daarna weer in Emacs terug te komen, type C-x. | |
1029 | |
1030 De bedoeling van deze uitleg is dat ze begrijpelijk is voor alle nieuwe | |
1031 Emacs gebruikers. Als je dus iets onduidelijks bent tegengekomen blijf | |
1032 dan niet zitten en maak jezelf geen verwijten. Klaag erover! | |
1033 | |
1034 | |
52365 | 1035 * KOPIËREN |
25853 | 1036 ----------- |
1037 | |
52365 | 1038 (De Engelse versie van) deze uitleg is voorafgegaan door een lange reeks |
25853 | 1039 van Emacs tutorials, die begon met de uitleg die Stuart Cracraft schreef |
52365 | 1040 voor de originele Emacs. Deze Nederlandse vertaling is gemaakt door |
25853 | 1041 Pieter Schoenmakers <tiggr@ics.ele.tue.nl> op basis van de GNU Emacs 20.2 |
1042 TUTORIAL. | |
1043 | |
52365 | 1044 (Wat nu volgt is een vertaling naar het Nederlands van de condities voor |
25853 | 1045 gebruik en verspreiding van deze uitleg. Deze vertaling is niet |
1046 gecontroleerd door een jurist. Er kunnen derhalve geen rechten aan de | |
52365 | 1047 vertaling worden ontleend, en de vertaling wordt gevolgd door het Engelse |
25853 | 1048 origineel.) |
1049 | |
1050 Deze versie van de uitleg valt onder copyright, net als GNU Emacs. | |
52365 | 1051 Je mag deze uitleg distribueren onder bepaalde condities: |
25853 | 1052 |
1053 Copyright (c) 1985, 1996, 1997 Free Software Foundation | |
1054 | |
52365 | 1055 Iedereen mag letterlijke kopieën van dit document, zowel ontvangen als |
25853 | 1056 verspreiden, op elke medium, vooropgesteld dat de copyrightmelding en |
1057 toestemmingsmelding niet aangetast worden en dat de verspreider aan de | |
52365 | 1058 ontvanger dezelfde distributierechten verleent als aan hem verleend |
25853 | 1059 door deze melding. |
1060 | |
1061 Toestemming wordt verleend om gemodificeerde versies van dit document, | |
1062 of delen daarvan, te verspreiden, onder bovenstaande condities, | |
1063 vooropgesteld dat ze ook duidelijk melding maken van degene die als | |
1064 laatste modificaties doorgevoerd heeft. | |
1065 | |
52365 | 1066 De condities voor het kopiëren van Emacs zelf zijn complexer dan dit, |
25853 | 1067 maar gebaseerd op dezelfde gedachte. Lees het bestand COPYING en geef |
52365 | 1068 vervolgens kopieën van Emacs aan al je vrienden. Help bij het uitroeien |
25853 | 1069 van softwarebeschermingspolitiek (`software eigendom') door vrije software |
52365 | 1070 te gebruiken, te schrijven en te delen! |
25853 | 1071 |
1072 (Engels origineel van de copyrightmelding en condities: | |
1073 | |
1074 This version of the tutorial, like GNU Emacs, is copyrighted, and | |
1075 comes with permission to distribute copies on certain conditions: | |
1076 | |
1077 Copyright (c) 1985, 1996 Free Software Foundation | |
1078 | |
1079 Permission is granted to anyone to make or distribute verbatim copies | |
1080 of this document as received, in any medium, provided that the | |
1081 copyright notice and permission notice are preserved, | |
1082 and that the distributor grants the recipient permission | |
1083 for further redistribution as permitted by this notice. | |
1084 | |
1085 Permission is granted to distribute modified versions | |
1086 of this document, or of portions of it, | |
1087 under the above conditions, provided also that they | |
1088 carry prominent notices stating who last altered them. | |
1089 | |
1090 The conditions for copying Emacs itself are more complex, but in the | |
1091 same spirit. Please read the file COPYING and then do give copies of | |
1092 GNU Emacs to your friends. Help stamp out software obstructionism | |
1093 ("ownership") by using, writing, and sharing free software!) | |
52401 | 1094 |
54959
816ffa1bfab5
Add coding latin-1 to Local Variables.
Juri Linkov <juri@jurta.org>
parents:
54859
diff
changeset
|
1095 ;;; Local Variables: |
816ffa1bfab5
Add coding latin-1 to Local Variables.
Juri Linkov <juri@jurta.org>
parents:
54859
diff
changeset
|
1096 ;;; coding: latin-1 |
816ffa1bfab5
Add coding latin-1 to Local Variables.
Juri Linkov <juri@jurta.org>
parents:
54859
diff
changeset
|
1097 ;;; End: |
816ffa1bfab5
Add coding latin-1 to Local Variables.
Juri Linkov <juri@jurta.org>
parents:
54859
diff
changeset
|
1098 |
52401 | 1099 ;;; arch-tag: 3399e308-e605-4125-8fbb-b2fe91ac3149 |